Nội dung bài viết (8 mục)
Xà bần và chất thải rắn xây dựng tại TP.HCM phải được phân loại, lưu giữ trong công trường và chuyển giao cho đơn vị có chức năng để đưa tới nơi tiếp nhận, xử lý hợp pháp. Không được đổ ra vỉa hè, lòng đường, sông, kênh rạch, hệ thống thoát nước hay trộn vào rác sinh hoạt. Ở khu vực TP.HCM cũ, quy định chi tiết đang áp dụng là Quyết định 22/2024/QĐ-UBND (hiệu lực từ 20/5/2024); mức phạt theo Nghị định 45/2022/NĐ-CP.
Bài viết tóm tắt các điểm chủ nhà, chủ đầu tư và nhà thầu cần nắm. Nội dung dựa trên văn bản tra cứu tháng 10/2026, chỉ để tham khảo, không thay cho ý kiến của cơ quan quản lý hay luật sư.
1. Xà bần là gì, vì sao không xử lý như rác thường?
Xà bần là cách gọi quen thuộc của chất thải rắn phát sinh khi xây mới, cải tạo, sửa chữa hoặc phá dỡ công trình: gạch vỡ, bê tông, vữa, đất đá lẫn vật liệu vụn. Pháp luật gọi chung là chất thải rắn xây dựng.
Quy định của TP.HCM chia làm hai nhóm:
- Chất thải rắn xây dựng thông thường: phần lớn xà bần, được phân loại theo danh mục tại Thông tư 02/2022/TT-BTNMT.
- Chất thải nguy hại phát sinh trong thi công: phải tách riêng. Nếu lẫn vào xà bần mà không tách được thì cả khối phải được quản lý như chất thải nguy hại.
Xà bần không thuộc rác sinh hoạt, nên không được bỏ chung vào thùng rác hay để chờ xe thu gom rác của khu phố.
Xà bần gạch vỡ, bê tông lẫn vật liệu vụn; ảnh minh họa.
2. Các văn bản đang áp dụng (tra cứu 10/2026)
Vuốt ngang để xem đủ các cột →
| Văn bản | Nội dung chính liên quan đến xà bần |
|---|---|
| Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14 | Khung pháp lý chung về quản lý chất thải rắn |
| Nghị định 08/2022/NĐ-CP (đã sửa đổi, bổ sung, trong đó có Nghị định 05/2025/NĐ-CP) | Quy định chi tiết Luật Bảo vệ môi trường |
| Thông tư 02/2022/TT-BTNMT (đã được sửa đổi, bổ sung) | Hướng dẫn chi tiết, danh mục chất thải và mẫu biểu |
| Nghị định 45/2022/NĐ-CP | Xử phạt vi phạm hành chính về bảo vệ môi trường |
| Quyết định 22/2024/QĐ-UBND của UBND TP.HCM | Thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn xây dựng và bùn thải bể phốt, hầm cầu; thay thế Quyết định 73/2007/QĐ-UBND |
Năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang hoàn thiện dự thảo nghị định mới về xử phạt vi phạm trong lĩnh vực môi trường. Đến thời điểm tra cứu, chúng tôi chưa thấy văn bản thay thế Nghị định 45/2022/NĐ-CP được ban hành; hãy kiểm tra lại hiệu lực khi đọc bài.
3. Trách nhiệm của từng bên theo Quyết định 22/2024/QĐ-UBND
Vuốt ngang để xem đủ các cột →
| Bên | Việc phải làm |
|---|---|
| Chủ nguồn thải (chủ đầu tư, chủ nhà sửa chữa, cải tạo) | Phân loại, lưu giữ trong công trường; tái sử dụng tại công trình hoặc chuyển giao cho bên tiếp nhận hợp lệ; lập biên bản chuyển giao cho mỗi lần theo mẫu |
| Đơn vị vận chuyển | Dùng phương tiện chuyên dụng, đã kiểm định, được phép lưu hành; không để rò rỉ, rơi vãi; vệ sinh xe trước khi rời công trường; đi đúng giờ, đúng tuyến; ghi sổ theo dõi số chuyến, khối lượng, nơi tiếp nhận |
| Cơ sở xử lý | Có giấy phép môi trường hoặc văn bản tương đương; ghi nhận khối lượng tiếp nhận hằng ngày |
Một điểm đáng chú ý: đơn vị vận chuyển chỉ được ký hợp đồng thu gom khi đã có hợp đồng chuyển giao với cơ sở xử lý. Vì vậy, khi thuê xe chở xà bần, bạn có cơ sở để hỏi: xà bần sẽ được đưa tới đâu, đơn vị đó có hợp đồng với nơi tiếp nhận nào.
Bên tiếp nhận hợp lệ có thể là cơ sở xử lý, đơn vị vận chuyển có hợp đồng, hoặc tổ chức, hộ gia đình dùng xà bần để tái chế, san lấp. Hộ ở nông thôn chưa có hệ thống thu gom được tái sử dụng chất thải xây dựng thông thường trong phạm vi đất của mình.
4. Các bước đổ xà bần đúng quy định
- Phân loại ngay tại công trình: tách xà bần với rác sinh hoạt, gỗ, bao bì; tách riêng thùng sơn, hóa chất và các thứ nghi là chất thải nguy hại.
- Tập kết trong khuôn viên: dùng bao, thùng hoặc khu vực có che chắn, không để tràn ra vỉa hè, lòng đường, miệng cống.
- Thuê đơn vị có chức năng: hỏi rõ điểm tiếp nhận, xem hợp đồng hoặc giấy tờ thể hiện đơn vị được phép thu gom, vận chuyển.
- Kiểm tra xe khi chở: thùng kín, phủ bạt, không chở quá thành thùng; rửa bánh trước khi ra đường.
- Giữ chứng từ: hợp đồng vận chuyển, biên bản chuyển giao từng lần (ngày, số chuyến, khối lượng, nơi tiếp nhận), hóa đơn. Đây là căn cứ chứng minh bạn đã chuyển giao đúng nếu có sự cố.
Xe tải tập kết trên bãi đất trước khi vận chuyển; ảnh minh họa.
5. Hành vi bị phạt và mức phạt theo Nghị định 45/2022/NĐ-CP
Vuốt ngang để xem đủ các cột →
| Hành vi | Mức phạt tiền | Căn cứ |
|---|---|---|
| Vứt, thải, bỏ rác thải trên vỉa hè, lòng đường hoặc vào hệ thống thoát nước đô thị | 1 – 2 triệu đồng | Điểm d khoản 2 Điều 25 |
| Vận chuyển nguyên liệu, vật liệu không che chắn hoặc để rơi vãi ra môi trường khi tham gia giao thông | 2 – 4 triệu đồng | Khoản 3 Điều 25 |
| Không dùng thiết bị, phương tiện chuyên dụng khi vận chuyển vật liệu, để rò rỉ, phát tán ra môi trường | 10 – 15 triệu đồng | Khoản 4 Điều 25 |
| Chuyển giao chất thải rắn thông thường cho đơn vị không có chức năng; chôn, lấp, đổ, thải trái quy định | Theo khối lượng: từ 2 – 5 triệu đồng (dưới 1.000 kg) đến 150 – 200 triệu đồng (80.000 – dưới 100.000 kg) | Khoản 8 Điều 26 |
Các mức trên áp dụng cho cá nhân; tổ chức có cùng hành vi bị phạt gấp 2 lần. Ngoài tiền phạt, người vi phạm có thể bị buộc khôi phục tình trạng ban đầu, khắc phục ô nhiễm. Hành vi nghiêm trọng có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự thay vì xử phạt hành chính.
Lưu ý dòng cuối: chuyển giao cho đơn vị không có chức năng cũng là hành vi bị phạt, không chỉ hành vi tự đi đổ trộm. Đây là lý do nên giữ hợp đồng và biên bản chuyển giao.
6. Giá chở xà bần tham khảo
Một số đơn vị tại TP.HCM đang công bố giá chở xà bần theo chuyến, tra cứu tháng 10/2026. Đây là giá tham khảo thị trường, không phải báo giá của Phạm Tường 5. Các nguồn không ghi rõ đã gồm phí đổ tại nơi tiếp nhận và bốc xếp hay chưa; một nguồn ghi giá chưa gồm VAT.
Vuốt ngang để xem đủ các cột →
| Loại xe | Mức đang được công bố |
|---|---|
| Xe tải nhỏ 1 – 2,5 tấn | 500.000 – 1.200.000 đ/chuyến |
| Xe ben khoảng 5 m³ | 1.500.000 – 1.900.000 đ/chuyến |
| Xe 6 – 10 m³ | 1.500.000 – 2.800.000 đ/chuyến |
| Xe ben 10 – 15 m³ | 2.500.000 – 3.500.000 đ/chuyến |
Giá thay đổi theo quãng đường tới nơi tiếp nhận, lối vào, khung giờ được chạy và việc có phải xúc, bốc thủ công hay không. Mức giá thấp bất thường so với mặt bằng chung là dấu hiệu cần hỏi kỹ điểm đổ. Xem thêm cách tổ chức vận chuyển đất đá, xà bần cho công trình trong hẻm hoặc tuyến cấm giờ.
7. Lưu ý với khu vực Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu cũ
Từ ngày 1/7/2025, TP.HCM gồm cả địa bàn Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu cũ. Theo báo Đại biểu Nhân dân (10/2025) đưa tin về chỉ đạo của UBND TP.HCM, khu vực TP.HCM cũ áp dụng Quyết định 22/2024/QĐ-UBND, khu vực Bình Dương cũ áp dụng quy định riêng do tỉnh ban hành năm 2023, còn Bà Rịa – Vũng Tàu cũ chưa có quy định riêng về chất thải rắn xây dựng. Thành phố đã giao Sở Nông nghiệp và Môi trường rà soát để ban hành văn bản áp dụng chung.
Đến tháng 10/2026, chúng tôi chưa tìm thấy văn bản chung thay thế được công bố. Nếu công trình ở các khu vực này, hãy hỏi UBND phường, xã nơi có công trình về quy định đang áp dụng và các điểm tiếp nhận được phép.
8. Kết hợp với san lấp và đào đất
Xà bần sạch, đã loại rác và vật liệu dễ phân hủy đôi khi được dùng để tôn sân bãi, đường tạm; nền công trình chịu tải thì phải theo hồ sơ thiết kế. Khi cân nhắc dùng lại xà bần thay vì chở đi, hãy so sánh chi phí với vật liệu khác trong bài giá san lấp mặt bằng và cách tính khối lượng, và xem phạm vi san lấp mặt bằng để biết các bước xử lý nền trước khi đắp.
Nếu bạn cần dọn xà bần sau phá dỡ, đào móng hoặc san lấp, liên hệ Phạm Tường 5 để được khảo sát khối lượng, lối vào và thống nhất cách chuyển giao, chứng từ trước khi vận chuyển.
Dịch vụ liên quan đến bài viết
- Vận chuyển đất đá, xà bần
Vận chuyển đất thải, xà bần ra khỏi công trình và chở vật liệu đắp vào công trình tại TP.HCM, có phương án chạy đêm cho tuyến đường hạn chế giờ.
- San lấp mặt bằng
Thi công san lấp mặt bằng, bóc hữu cơ, đắp cát và đầm nén đạt độ chặt thiết kế cho nền nhà xưởng, khu dân cư và công trình hạ tầng tại TP.HCM.
